Meczet Yavuz Selim w Stambule — przewodnik i historia

Stambuł AtrakcjeMeczet Yavuz Selim w Stambule — przewodnik i historia

Meczet Yavuz Selim – surowy strażnik piątego wzgórza Stambułu nad Złotym Rogiem

Meczet Yavuz Selim stoi na szczycie piątego wzgórza Stambułu w dzielnicy Çukurboğan, a jego sylwetka nad Złotym Rogiem jest rozpoznawalna z daleka: samotna, przysadzista kopuła, dwa smukłe minarety i długi cień padający na wodę. Jest to druga pod względem wieku zachowana cesarska meczet w mieście, a w niej od razu wyczuwa się charakter zleceniodawcy — Sulejman Wspaniały wzniósł ją ku pamięci swojego ojca, groźnego sułtana Selima I, zwanego Yavuzem — „Groźnym”. Meczet Yavuz Selim pozbawiony jest zewnętrznego przepychu późniejszych meczetów selatyńskich: nie ma tu kaskad półkopuł, jak w Sulejmanii, nie ma kwiecistej fasady, jak w Błękitnym Meczecie. Za to panuje tu rzadkie poczucie wczesnoosmańskiej surowości, są irańskie malowidła na kafelkach, cisza dziedzińca z platanami i widok, dla którego warto tu wejść choć raz.

Historia i pochodzenie Meczetu Yavuz Selim

Selim I, ojciec Sulejmana, zmarł w 1520 roku. Jego panowanie było krótkie – trwało zaledwie osiem lat – ale przekształciło państwo osmańskie w imperium transkontynentalne: Selim przyłączył Syrię, Egipt i Hidżaz, sprowadził do Stambułu tytuł kalifa oraz relikwie Proroka. Syn, który odziedziczył po ojcu to niespotykane dziedzictwo, postanowił uwiecznić je pomnikiem na piątym wzgórzu – w jednym z najbardziej widocznych punktów miejskiego reliefu.

Budowę powierzono architektowi Alauddinowi, znanemu również jako Adżem Alisi („Pers Ali”). Prace postępowały szybko jak na ówczesne standardy budów cesarskich: źródła tureckie podają rok 1522 jako datę rozpoczęcia budowy, a zachodni badacze zgadzają się co do roku 1527/8 jako czasu ostatecznego ukończenia kompleksu. Imię Mimar Sinana, którego później próbowano powiązać z tym projektem, nie ma związku z meczetem: w roku rozpoczęcia prac Sinan nie był jeszcze znany dworowi i nie miał dostępu do dużych zleceń. Tym ciekawsze jest to, że jedna z türb na dziedzińcu została jednak zbudowana przez Sinana — ale później, w 1556 roku.

Meczet stał się centrum kulli — całego kompleksu obejmującego szkołę-medresę, imaret (jadalnię publiczną), karawanseraj i łaźnię. Część budynków nie przetrwała do naszych czasów, ale sam meczet i türbe przetrwały trzęsienia ziemi, pożary i renowacje XIX–XX wieku. Turecki przewodnik zauważa, że jeden bok meczetu wznosi się nad cysterną Aspara – największym z trzech rzymskich zbiorników wodnych Konstantynopola – a drugi opada nad ulicą Kırk Merdiven, czyli „Czterdzieści Schodów”. To ukształtowanie terenu sprawia, że podejście do meczetu jest do dziś małą przygodą.

Architektura i co warto zobaczyć

Z zewnątrz Yavuz Selim sprawia wrażenie ascetycznej surowości: jej plan to prosty kwadrat, przykryty jedną kopułą, bez skomplikowanego systemu półkopuł, z których szczycą się późniejsze meczety cesarskie. Jest to rzadki dla Stambułu przykład wczesnoosmańskiej idei architektonicznej na skalę cesarską.

Dziedziniec, portyk i trzy bramy

Do dużego dziedzińca (avlu) prowadzą trzy bramy: Türbe kapı (od strony grobowców), Çarşı kapı (od strony bazaru) i Kırk Merdiven kapı (od strony urwiska). Dziedziniec jest rozległy, zacieniony, porośnięty starymi drzewami i wyposażony w szadyrwan — marmurową fontannę do ablucji, ustawioną, zgodnie z tradycją, przez sułtana Murada IV. Kolumnada ostatniego zgromadzenia (son cemaat yeri) opiera się na 18 filarach i jest pokryta 22 małymi kopułami; kolumny są różnorodne — z marmuru, granitu, porfiru, a ta barwna „kolekcja” łupów nadaje dziedzińcowi szczególny rytm.

Główna kopuła i proporcje sali

Sala modlitewna to proste, kwadratowe pomieszczenie o boku 24,5 metra, zwieńczone płytką kopułą o wysokości 32,5 metra. Kopuła opiera się bezpośrednio na czterech ścianach, bez pośrednictwa półkopuł — to zabieg sięgający jeszcze wczesnoosmańskich meczetów w Bursie i Edirne. Podobnie jak w Hagia Sophii, kopuła jest tu znacznie bardziej płaska niż półkula, przez co przestrzeń wydaje się nie pionowa, a pozioma, rozciągająca się.

Kafelki cuerda seca — irański styl

Główną ozdobą wnętrza są panele lunetowe nad oknami, wykonane techniką cuerda seca: kolorowe kafelki, w których różne szkliwa są oddzielone cienką, grubą linią, która nie pozwala kolorom się połączyć podczas wypalania. Płyty te zostały prawie na pewno wykonane przez tych samych irańskich rzemieślników, którzy ozdobili Sünnet Odası — salę do obrzezania w pałacu Topkapi. W żadnym innym meczecie w Stambule nie ma właśnie takiego „irańskiego” odcienia płytek: później Osmanie będą preferować ceramikę z Iznik z jej słynnym szkarłatnym odcieniem.

Hünkar mahfil i wystrój

Na lewo od mihrabu, na ośmiu marmurowych kolumnach, wznosi się loża sułtana (hünkar mahfili); po prawej — loża muezina, a jeszcze jedna — nad kiblą. Marmurowy minbar, skrzydła okienne i drzwiowe są ozdobione rzeźbą, inkrustacją z masy perłowej i kości słoniowej; kaligrafia, złocenia i malowidła (nefisz i tezhip) wykonane są na najwyższym poziomie jak na tamte czasy. Tureckie przewodniki szczególnie podkreślają piękno kafelków wokół mihrabu — „taki zestaw jest tylko w tym meczecie”.

Türbe Selima I i ogród za meczetem

Za meczetem, na tarasie z widokiem na Złoty Róg, stoi ośmiokątna türbe sułtana Selima I, ukończona w 1523 roku. Jej autorem jest ten sam Adżem Ali. Mały ganek türby jest w całości wyłożony kafelkami o unikalnym wzorze; wewnątrz znajdują się dwupiętrowe okna, cztery kolorowe kolumny, pięć łuków oraz sarkofag z selimi-kawukiem (charakterystycznym osmańskim turbanem). Nad drzwiami widnieje napis kaligraficzny: „każda dusza skosztuje śmierci”. Drzwi z drzewa hebanowego ozdobione są inkrustacją z masy perłowej. Obok stoi druga türbe z 1556 roku, przypisywana Mimaru Sinanowi: pochowani są w niej trzej synowie Sulejmana Wspaniałego — Mahmud, Murad i Abdullah — oraz dwie córki Selima I, Hafize Hafsa i Hatidze. Trzecie türbe — sułtana Abdülmecida I, zbudowane na krótko przed jego śmiercią w 1861 roku.

Ciekawostki i legendy

  • Według legendy na sarkofagu Javuz Selima spoczywał kaftan należący do uczonego Ibn Kemala: pewnego razu sułtan, jadąc konno obok niego, ochlapał jego kaftan błotem — i był tak zachwycony godnością uczonego, że zapisał w testamencie, aby tę odzież położono na jego trumnie.
  • Selim I rządził zaledwie osiem lat, ale w tym czasie niemal podwoił terytorium państwa osmańskiego: jego syn Sulejman budował meczet dla ojca, którego przydomek „Yavuz” – „Groźny”, „Bezlitosny” – był jednocześnie ostrzeżeniem i komplementem.
  • Architekta Adżema Ali – czyli „Persa Ali” – próbowano później w źródłach zastąpić Mimarem Sinanem, ale Sinan w 1522 roku nie był jeszcze znany w pałacu. Ironią losu jest to, że Sinan jednak znalazł swoje miejsce w tym zespole — w 1556 roku zbudował türbe dla szehzade.
  • Meczet stoi dokładnie na jednym z „siedmiu wzgórz” Stambułu, a z jego kullii na szczycie piątego wzgórza rozciąga się najlepszy panoramiczny widok na Złoty Róg – lepszy niż z wielu oficjalnych punktów widokowych.
  • W ogrodzie türbe, zgodnie z tradycją osmańską, znajduje się niewielki różanecznik: uważa się, że róże w Stambule po raz pierwszy zaczęto sadzić przy cesarskich grobowcach właśnie w XVI wieku.

Jak dojechać

Meczet znajduje się w dzielnicy Fatih, kilka przecznic na północ od alei Fevzi Paszy, przy ulicy Yavuz Selim Caddesi. Najwygodniej jest dojechać tramwajem T1 do przystanku Aksaray lub Çapa-Şehremini, a następnie przesiąść się na autobus 36KE, 87 lub 90 w kierunku Balat i wysiąść na przystanku Yavuz Selim. Piesza wędrówka z Ayvansaray nad brzegiem Złotego Rogu zajmie 15–20 minut — stroma, ale malownicza ścieżka przez stare drewniane domy dzielnic Balat i Fener.

Z lotniska w Stambule (IST) najwygodniej jest jechać metrem M11 do Kagihtane, następnie linią M7 do przesiadki i tramwajem T1; całkowity czas podróży — około 1 godziny 40 minut. Z lotniska Sabiha Gökçen (SAW) — autobus Havabus do Taksimu, a następnie taksówką przez most Atatürka, około 1 godziny. Samochodem do meczetu prowadzi ulica Ferizasy Kaddeşi, ale miejsc parkingowych jest niewiele: lepiej zostawić samochód przy Wielkim Bazarze lub przy Aivansaray i wejść pieszo. Wycieczkę można połączyć ze spacerem po Balatu i Fenerze — jest to prawdopodobnie najbardziej klimatyczna trasa piesza w starej części Stambułu.

Porady dla podróżnika

Najlepszy czas na wizytę to późna wiosna (kwiecień–maj) i wczesna jesień (wrzesień–październik): wtedy powietrze jest przejrzyste, a z tarasu türbe widać łodzie płynące Złotym Rogiem daleko w dół. Latem w Stambule jest gorąco, ale właśnie w południe kopuła meczetu, rozgrzana słońcem, rzuca ostry, krótki cień, dzięki czemu wnętrze jest chłodne i ciemne — dobrze jest tu przeczekać stambulski upał. Zimą dziedziniec meczetu jest szczególnie cichy, a kafelki cuerda seca w bocznym świetle ukazują swoją reliefową fakturę.

Jest to czynny meczet, a zasady są takie same jak w Hagia Sofia czy Sulejmanii: kobiety muszą mieć zakrytą głowę, ramiona i kolana, a mężczyźni nie mogą nosić szortów. Chusty wydaje się przy wejściu za darmo, a buty chowa się do plastikowej torby. Podczas pięciu codziennych modlitw, a zwłaszcza w piątek w południe, wejście dla turystów jest zamknięte — najlepiej zaplanować wizytę między ezanami, w przedziale godzin 10::00–11::30 lub 14::30–16::00. Na zwiedzanie meczetu, türbe i obejście dziedzińca należy przeznaczyć 60–90 minut, a fotografom — więcej.

Połącz tę wizytę w jedną trasę z sąsiednimi perełkami Balata i Feneru: starożytną grecką szkołą Megale Scholeion („Czerwona Szkoła”), bułgarskim kościołem św. Stefana z żeliwa nad brzegiem Złotego Rogu, Patriarchatem i Kariye (meczetem Chora z bizantyjskimi mozaikami). Z piątego wzgórza wygodnie schodzi się nad wodę: na nabrzeżu znajduje się wiele kawiarni i restauracji rybnych, gdzie serwuje się świeżą hamsię i balik-ekmek. Weź ze sobą wodę, wygodne buty — bruk w okolicy jest stromy i często wyłożony dużymi kamieniami — oraz małą torbę na buty i chustkę. Meczet Yavuz Selim nie jest najbardziej turystycznym miejscem w Stambule i to właśnie jest jego największy atut: można tu poczuć imperialny XVI wiek bez tłumów i pośpiechu, pozostając sam na sam z cieniem sułtana Yavza, widokiem na Złoty Róg i dzwoniącą ciszą pod kopułą, która stoi na czterech ścianach już prawie pięćset lat.

Twoja wygoda jest dla nas ważna, kliknij wybrany znacznik, aby utworzyć trasę.
Spotkanie na rzecz minut przed rozpoczęciem
Wczoraj 17:48

Również na temat

Cyaneae (Kiane) — miasto sarkofagów w Licii, niedaleko Demre
Cyaneae (Kiane) — miasto sarkofagów w Licii, niedaleko Demre
Wczoraj 17:48
Güvenpark w Kızılay – pomnik Bezpieczeństwa i serce Ankary
Güvenpark w Kızılay – pomnik Bezpieczeństwa i serce Ankary
Wczoraj 17:48
Stara meczet (Mersin) — historia i architektura Eski Cami
Stara meczet (Mersin) — historia i architektura Eski Cami
Wczoraj 17:48
Bagaran – starożytna stolica Armenii w prowincji Kars
Bagaran – starożytna stolica Armenii w prowincji Kars
Wczoraj 17:48
Często zadawane pytania — Meczet Yavuz Selim w Stambule — przewodnik i historia Odpowiedzi na często zadawane pytania dotyczące Meczet Yavuz Selim w Stambule — przewodnik i historia. Informacje o działaniu, możliwościach i korzystaniu z serwisu.
Meczet został wzniesiony z rozkazu Sulejmana Wspaniałego ku pamięci jego ojca – sułtana Selima I, który zmarł w 1520 roku. Budowę nadzorował architekt Alauddin, znany również jako Adżem Ali („Perski Ali”). Źródła tureckie podają rok 1522 jako datę budowy, natomiast zachodni badacze datują ostateczne ukończenie kompleksu na lata 1527–1528. Mimar Sinan nie miał nic wspólnego z tym projektem – w tamtych latach nie był jeszcze znany na dworze; później Sinan wzniósł jedynie jedną z türb na dziedzińcu meczetu.
Meczet Yavuz Selim stanowi jeden z nielicznych przykładów stylu wczesnoosmańskiego na skalę imperialną. Jego plan to prosty kwadrat o boku 24,5 metra, zwieńczony pojedynczą kopułą o wysokości 32,5 metra, pozbawioną systemu półkopuł charakterystycznego dla Meczetu Sulejmana lub Błękitnego Meczetu. Kopuła jest wyraźnie spłaszczona — podobnie jak w Hagia Sophii — dzięki czemu przestrzeń wydaje się horyzontalna, a nie wertykalna. Fasada jest ascetyczna, pozbawiona kwiecistych elementów dekoracyjnych, za to wnętrze zdobią unikalne irańskie malowidła na kafelkach wykonane techniką cuerda seca, których nie ma już w żadnym innym meczecie w Stambule.
Cuerda seca — technika produkcji kafli, w której różnokolorowe szkliwa są oddzielone cienką, grubą linią, która zapobiega mieszaniu się kolorów podczas wypalania. Panele lunetowe nad oknami meczetu zostały wykonane przez irańskich rzemieślników i stylistycznie przypominają kafle z Sünnet Odası w pałacu Topkapı. Cechą charakterystyczną tych płytek jest specyficzny „irański” odcień, którego nie ma w późniejszej ceramice iznikskiej ze słynnym szkarłatnym odcieniem. Zespół płytek wokół mihrabu uważany jest za jedyny w swoim rodzaju w Stambule.
Na terenie meczetu znajdują się trzy türbe. Pierwsza – ośmiokątna türbe samego sułtana Selima I, ukończona w 1523 roku i zbudowana przez tego samego Adżema Aliego: wewnątrz znajduje się sarkofag z selimi-kawukiem oraz drzwi z drzewa hebanowego z intarsjami z masy perłowej. Drugi türbe z 1556 roku przypisuje się Mimaru Sinanowi: spoczywają w nim trzej synowie Sulejmana Wspaniałego i dwie córki Selima I. Trzeci türbe należy do sułtana Abdülmecida I i pochodzi z 1861 roku.
Wstęp do meczetu i na jego dziedziniec jest bezpłatny. Zwiedzanie türbe również nie wymaga opłaty. Chusty dla kobiet są wydawane przy wejściu bezpłatnie. Zaleca się sprawdzenie aktualnych warunków bezpośrednio przed wizytą, ponieważ zasady zwiedzania obiektów sakralnych mogą ulec zmianie.
Meczet Yavuz Selim jest czynnym miejscem kultu, dlatego podczas pięciu codziennych modlitw (zwłaszcza w piątek w południe) wejście dla turystów jest zamknięte. Najlepsze pory na wizytę: 10::00–11::30 oraz 14::30–16::00, pomiędzy wezwaniami do modlitwy (ezan). Na pełne zwiedzanie — meczetu, türbe i dziedzińca — należy przeznaczyć 60–90 minut, a fotografom zaleca się zarezerwować więcej czasu.
Tak. Jedna ze ścian meczetu wznosi się nad cysterną Aspar – jednym z największych rzymskich zbiorników wodnych w Konstantynopolu. Drugi kraniec kończy się nad ulicą Kirk Merdiven („Czterdzieści stopni”). To właśnie ta rzeźba terenu sprawia, że podejście do meczetu jest niezwykłe: budynek dosłownie wisi nad różnicą poziomów piątego wzgórza Stambułu.
Jak głosi legenda, pewnego razu sułtan Selim I, jadąc konno obok uczonego Ibn Kemala, przypadkowo ochlapał jego kaftan błotem. Godność, z jaką uczony zniósł ten incydent, tak zachwyciła Yavuz, że ten zapisał w testamencie, aby ten kaftan położono na jego sarkofagu. Kaftan, zgodnie z tradycją, rzeczywiście leżał na grobie aż do późniejszych czasów.
Z tarasu türbe Selima I rozciąga się jeden z najpiękniejszych widoków na Złoty Róg w Stambule — często lepszy niż z oficjalnych punktów widokowych. Przy dobrej pogodzie dobrze widać statki pływające po zatoce oraz panoramę brzegów aż po Eyüp. Szczególnie pięknie jest w kwietniu–maju oraz we wrześniu–październiku, kiedy powietrze jest przejrzyste.
Tak, meczet warto włączyć do trasy spacerowej po Balatu i Fenerze. W pobliżu znajduje się starożytna grecka szkoła Megale Scholeion („Czerwona Szkoła”), bułgarski kościół św. Stefana z żeliwa nad brzegiem Złotego Rogu, Patriarchat Ekumeniczny oraz meczet Kariye z bizantyjskimi mozaikami. Po zwiedzaniu warto zejść na nabrzeże Złotego Rogu, gdzie znajdują się kawiarnie i restauracje rybne.
W ogrodzie türbe znajduje się niewielka różanecja — zgodnie z tradycją osmańską, którą wiąże się właśnie z XVI wiekiem: uważa się, że właśnie w tym okresie w Stambule zaczęto sadzić róże przy cesarskich grobowcach. Dziedziniec meczetu jest rozległy i zacieniony, porośnięty wiekowymi drzewami i wyposażony w marmurowy szadyrwan (fontannę do ablucji), który, zgodnie z tradycją, kazał postawić sułtan Murad IV.
Instrukcja obsługi — Meczet Yavuz Selim w Stambule — przewodnik i historia Instrukcja obsługi Meczet Yavuz Selim w Stambule — przewodnik i historia zawierająca opis podstawowych funkcji, możliwości i zasad użytkowania.
Zdecyduj, skąd wyruszasz. Z przystanku tramwajowego T1 Aksaray lub Çapa-Şehremini przesiądź się na autobus linii 36KE, 87 lub 90 w kierunku Balata i wysiądź na przystanku Yavuz Selim. Z centrum można również dotrzeć pieszo od nabrzeża Aivansara — podejście zajmie 15–20 minut malowniczymi uliczkami Balata. Z lotniska IST najlepiej: metrem M11 do Kagihtane, następnie M7 i tramwajem T1 — około 1 godziny 40 minut.
Warto zaplanować wizytę w przerwach między modlitwami: najlepsze pory to godz. 10::00–11::30 lub 14::30–16::00. W piątek w południe wejście dla turystów jest zamknięte. Najlepsze pory roku to późna wiosna (kwiecień–maj) i wczesna jesień (wrzesień–październik): czyste powietrze i wspaniałe widoki na Złoty Róg. Latem w południe wewnątrz jest chłodno i prawie bezludnie — meczet jest dobrym miejscem na odpoczynek od upałów.
Meczet jest czynny, obowiązują standardowe zasady: kobiety muszą zakryć głowę, ramiona i kolana; mężczyźni nie mogą nosić szortów. Chusty są wydawane bezpłatnie przy wejściu. Buty należy zdjąć i schować do plastikowej torby, którą otrzymuje się przy wejściu. Weź ze sobą wygodne buty — bruk w okolicy jest stromy i wyłożony dużymi kamieniami — oraz małą torbę na rzeczy.
Zacznijcie od dużego dziedzińca (avlu): trzy bramy wejściowe o historycznych nazwach, kolumnada złożona z 18 różnej wielkości filarów (marmur, granit, porfir) z 22 małymi kopułami oraz marmurowa fontanna-szadyrwan. Zwróć uwagę na „kolekcję” spolia — antycznych kolumn różnego pochodzenia: to właśnie ta różnorodność nadaje dziedzińcowi szczególny rytm.
Po wejściu do sali spójrzcie na lunetowe panele z kafelków nad oknami — to jedyne w Stambule irańskie malowidło wykonane techniką cuerda seca. Zwróćcie uwagę na spłaszczoną kopułę opartą bezpośrednio na czterech ścianach: wrażenie przestrzeni jest tu horyzontalne, a nie pionowe. Znajdźcie mihrab z zespołem kafelków, marmurowy minbar z inkrustacją z masy perłowej oraz lożę sułtana (hünkar mahfili) na ośmiu kolumnach po lewej stronie mihrabu.
Za meczetem, na tarasie, stoi ośmiokątna türbe Selima I (1523): zajrzyjcie do środka — drzwi z drzewa hebanowego z intarsjami z masy perłowej, cztery kolorowe kolumny i sarkofag z sułtańskim turbanem. W pobliżu znajduje się türbe szechzade autorstwa Mimar Sinana (1556) oraz türbe Abdülmecida I (1861). Stąd rozciąga się najlepszy widok na Złoty Róg — jeden z najpiękniejszych w Stambule.
Po zwiedzaniu zejdź stromymi uliczkami w kierunku Złotego Rogu. Po drodze miniesz Bolgar Kilisesi (żeliwny kościół św. Stefana w Bolgar), Patriarchat Ekumeniczny oraz Megale Scholeion („Czerwoną Szkołę”). Zakończ spacer na nabrzeżu: łatwo tu znaleźć kawiarnie i restauracje rybne serwujące hamsi i balik-ekmek. Na całą trasę – meczet plus dzielnica – zarezerwuj sobie pół dnia.